Gebelikte beslenme, sağlıklı bir annelik sürecinin ve bebek gelişiminin temelini oluşturur. Ancak söz konusu ikiz gebelik olduğunda, bu süreç daha özenli bir takibi gerektirir. Anne vücudu, iki bebeğin eşzamanlı büyümesini desteklemek için artan enerji, protein, vitamin ve mineral ihtiyacını karşılamak zorundadır. Dolayısıyla, ikiz gebelikte beslenme yalnızca miktar değil, denge ve zamanlama meselesidir.

Geçmiş yıllara kıyasla çoğul gebelik oranlarında dikkat çekici bir artış görülmektedir. Bazı ülkelerde, teknolojik gelişmelerin hızlanması ve doğum yaşının yükselmesiyle birlikte bu oran neredeyse %76 artmıştır (1).

Bu yükseliş yalnızca tıbbi ilerlemelerle açıklanamaz; aynı zamanda biyolojik ve çevresel faktörler de etkili rol oynar. Örneğin,

• Anne tarafından gelen genetik yatkınlık,
• 30 yaş sonrasında birden fazla yumurtanın olgunlaşması,
• Üreme teknolojilerinin (tüp bebek, yumurtlama uyarıcı ilaçlar vb.) yaygınlaşması,
• Annenin obezite öyküsü,
  ikiz gebeliklerin artışında belirleyici faktörler arasındadır.

İkiz Gebelikte Riskler ve Beslenmenin Önemi

İkiz gebelikte beslenme, hem anne hem de bebeklerin sağlığı için kritik öneme sahiptir. Çoğul gebeliklerde risk faktörleri tekil gebeliklere kıyasla belirgin şekilde artar; bu nedenle dengeli bir beslenme planı ve düzenli takip büyük önem taşır.

Özellikle preeklampsi, yüksek tansiyon, diyabet, demir eksikliği anemisi ve erken doğum gibi komplikasyonlar, ikiz gebeliklerin yaklaşık %50–60’ında ortaya çıkar. Ayrıca, ikiz gebeliklerde bebeklerin yaklaşık %50’si düşük doğum ağırlığıyla (<2500 g), yaklaşık %10’u ise çok düşük doğum ağırlığıyla (<1500 g) doğar. Buna karşın, tekil gebeliklerde bu oranlar sırasıyla %6 ve %1’dir (2).

Ne yazık ki mevcut gebelik beslenme rehberleri çoğunlukla tekil gebeliklere göre hazırlanmıştır. Bu nedenle, ikiz gebelikte beslenme konusunda literatürde hâlâ belirgin bir bilgi eksikliği vardır. Bu eksiklik, hem enerji hem de besin ögesi gereksinimlerinin çoğul gebeliklerde nasıl düzenlenmesi gerektiğini netleştirmeyi zorlaştırmaktadır.

Gebelikte Trimesterlere Göre Gelişim ve Beslenme İhtiyaçları

Trimester	Bebeklerde Neler Olur?	Anne Vücudunda Neler Değişir?	Beslenmenin Önemi ve Odak Noktaları
1. Trimester (0–13. hafta)	Embriyolar rahme yerleşir, organ taslakları oluşur, kalp atışı başlar.	Bulantı, halsizlik, tat değişimi görülebilir. Kilo artışı genelde azdır.	Folik asit (₊400–1000 µg) sinir sistemi gelişimi için kritiktir. Demir, B12 ve iyot alımı düzenli olmalıdır. Yeterli su içmek ve küçük, sık öğünler önemlidir.
2. Trimester (14–27. hafta)	Organlar hızla gelişir, kemikler ve kaslar güçlenir, cilt altı yağ dokusu oluşur.	Kan hacmi artar, kalp ve akciğer yükü yükselir. İştah artar, kilo artışı başlar.	Enerji gereksinimi artar (+340 kcal). Protein, demir, kalsiyum ve D vitamini desteği ön plana çıkar. İkiz gebelikte erken kilo artışı, düşük doğum ağırlığını önlemeye yardımcıdır.
3. Trimester (28–40. hafta)	Bebekler hızla kilo alır, akciğerler olgunlaşır, sinir sistemi gelişimini tamamlar.	Karın büyümesi hızlanır, ödem ve mide yanması sık görülür.	Enerji gereksinimi en yüksektir (+450–700 kcal). Omega-3, magnezyum, kalsiyum ve su tüketimi artırılmalıdır. Dengeli karbonhidrat alımı erken doğum riskini azaltır.

Artan Enerji İhtiyacı

Gebelik ilerledikçe plasenta ve fetüsün gelişimi ile birlikte annenin kalp, akciğer ve dolaşım sistemi daha yoğun çalışır. Bu fizyolojik değişiklikler, dinlenme halindeki enerji harcamasını da doğal olarak artırır.

Tekil gebeliklerde bazal metabolizma hızı trimesterlere göre sırasıyla %5, %11 ve %24 oranında artarken, ikiz gebelikte bu oran üçüncü trimesterde yaklaşık %10 daha fazladır. Bu artış, annenin vücudunun iki bebek için de yeterli enerjiyi sağlayabilmesi açısından oldukça önemlidir.

Ayrıca anne vücudu gebelik süresince yağ dokusu şeklinde enerji depolar. Bu enerji depoları, doğum sonrasında özellikle emzirme döneminde artan enerji ihtiyacını karşılamada temel bir rol oynar.

Trimester	Tekil Gebelikte BMR Artışı	İkiz Gebelikte Ek Artış	Toplam Yaklaşık Artış
1. trimester	%5	–benzer	%5
2. trimester	%11	–benzer	%11
3. trimester	%24	+%10	≈ %34

Enerji ve Kilo Artışı: İkiz Gebelikte Beslenme Dengesi

İkiz gebeliğin ilk iki trimesterinde enerji gereksinimi genellikle tekil gebelikten çok farklı değildir. Ancak asıl fark üçüncü trimesterde, yani fetüslerin hızlı büyüme evresinde belirginleşir (3).

Gebelikte alınan kilo, annenin beslenmesinin enerji içeriğiyle yakından ilişkilidir. FAO/WHO/UNU verilerine göre tekil gebeliklerde ortalama 12 kg ağırlık artışı normal kabul edilir. Bu miktar toplamda yaklaşık 77.000 kcal veya günde ortalama 275 kcal ek enerjiye karşılık gelir.
Kuzey Amerika, Avrupa, Avustralya ve Yeni Zelanda kılavuzları da benzer şekilde ikinci trimesterde +335–360 kcal, üçüncü trimesterde ise +450–475 kcal ek enerji ihtiyacı olduğunu belirtmektedir (4). İlk trimesterde ise annenin mevcut gereksinimi kadar beslenmesi yeterlidir.

İkiz Gebelikte Enerji Gereksinimi

İkiz gebeliklerde artan anne dokusu kütlesi, iki fetüsün eş zamanlı gelişimi ve yükselen metabolik hız nedeniyle enerji ihtiyacı tekil gebeliklere göre daha fazladır. Ancak araştırma sayısı sınırlı olduğundan bu veriler hâlâ yaklaşık tahminler düzeyindedir.

Yaklaşık 20 kg hedef kilo artışı esas alındığında, ikiz gebeliklerde toplamda 35.000 kcal ek enerjiye (günde ortalama +150 kcal) ihtiyaç duyulduğu öngörülmektedir.
Yine de son araştırmalar, ikinci ve üçüncü trimesterlerde enerji alımının günde ortalama +700 kcal artırılmasının daha uygun olduğunu göstermektedir.

Kanada’da yapılan bir çalışmada, 20. haftadan itibaren +1000 kcal ve +50 g protein eklenmesinin, ikiz bebeklerin doğum ağırlığını ortalama 80 g artırdığı ve erken doğum oranını %30 azalttığı bildirilmiştir (3).

Bazı uzmanlar ise, gebelik öncesi normal kiloda olan kadınların ikiz gebelikte ilk trimesterde 40–45 kcal/kg/gün enerji alması gerektiğini, ilerleyen haftalarda bu miktarın kademeli olarak artırılabileceğini belirtmektedir.

Kısaca fark şöyle:

Gebelik tipi	2. trimester	3. trimester	Toplam ek enerji (ortalama)
Tekil gebelik	+340 kcal	+450 kcal	≈ +77.000 kcal / gebelik boyunca
İkiz gebelik	+600 – 700 kcal	+700 – 800 kcal	≈ +110.000 – 130.000 kcal / gebelik boyunca

İkiz Gebelikte Kilo Alma Durumu ve Beslenme Dengesi

İkiz gebelikte beslenme, hem annenin sağlığını korumak hem de bebeklerin doğum ağırlığını desteklemek açısından kritik bir rol oynar. Gebelik boyunca alınan kilo, doğum ağırlığıyla doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle sadece toplam kilo artışı değil, kilonun trimesterlere göre dağılımı da büyük önem taşır.

Araştırmalar, ikiz gebeliklerde kilo alımının tekil gebeliklere göre daha erken başladığını göstermektedir. Özellikle ilk trimesterde 1,5–2,5 kg, 24. haftaya kadar ise toplamda yaklaşık 10–11 kg artış, düşük doğum ağırlığı riskini azaltır (5).

İkiz Gebelikte Önerilen Toplam Kilo Artışı

IOM (Institute of Medicine, 2009) verilerine göre ikiz gebeliklerde önerilen toplam kilo artışı şöyledir:

• Normal kilolu kadınlarda: 17–25 kg
• Fazla kilolu kadınlarda: 14–23 kg
• Obez kadınlarda: 11–19 kg

Bu aralıklar, ikiz bebeklerin sağlıklı doğum ağırlığına (≥2500 g) ulaşmasına yardımcı olur ve erken doğum riskini azaltır.

Rehberler Ne Kadar Kesin?

Bazı uzmanlara göre gebelikte kilo alımına dair mevcut rehberler yalnızca teorik niteliktedir. Örneğin İngiltere, bu sınırların anne adaylarında gereksiz kaygı yaratabileceğini ve kilo artışı ile bebek sağlığı arasındaki ilişkinin her zaman net olmadığını belirtir.

Araştırmalar da kadınların büyük bir kısmının bu hedefleri birebir karşılamadığını göstermektedir. Bu nedenle kilo alım rehberleri, katı kurallar olarak değil, ikiz gebelikte beslenmeyi yönlendiren genel kılavuzlar olarak değerlendirilmelidir.

Mikronütrisyon:Vitamin Mineraller ve İkiz Gebelikte Beslenme

Vitaminler

Folik Asit (B9 Vitamini)

Folik asit, hücre bölünmesi ve DNA sentezi için hayati öneme sahiptir. Bu nedenle gebelik sürecinde hem anne hem de bebeklerin sağlıklı gelişimi açısından temel bir mikro besindir.

IOM ve EFSA verilerine göre gebelikte günlük folik asit gereksinimi 600 µg’dır. Ancak yalnızca diyetle bu miktarı karşılamak genellikle mümkün olmadığından, dünya genelinde en az 400 µg/gün ek takviye önerilmektedir. Takviyeye gebelikten önce ve erken gebelik döneminde başlanması en etkili yaklaşımdır.

İkiz gebeliklerde, folat eksikliği anemisi riski tekil gebeliklere göre yaklaşık sekiz kat daha yüksektir. Bu nedenle bazı ülkelerde daha yüksek doz önerileri bulunmaktadır. Örneğin Kanada rehberleri ve diğer bilimsel çalışmalara göre, ikiz gebeliklerde toplam alım (gıda + takviye) 1000 µg/gün olmalı ve bu doz aşılmamalıdır. Bu miktar, yetişkinler için belirlenen üst güvenli sınır (UL) değeridir.

Sonuç olarak, ikiz gebelikte beslenme planı hazırlanırken folik asit alımı tekil gebelikle benzer, ancak eksiklik riski daha yüksek olduğu için takip ve destek büyük önem taşır.

Folik Asit (B9) Açısından Zengin Besinler

• Karaciğer (özellikle dana) – en yüksek doğal folat kaynağı (~200 µg/100 g) —> dikkat hamilelikte haftada 50gramdan fazla tüketmemek gerek.
• Ispanak ve diğer yeşil yapraklılar (pazı, roka, marul) – ~100–190 µg/100 g
• Baklagiller (mercimek, nohut, kuru fasulye, börülce) – ~120–180 µg/100 g
• Brokoli, kuşkonmaz, Brüksel lahanası – ~80–120 µg/100 g
• Avokado – ~60–80 µg/100 g
• Portakal, kivi, papaya, turunçgiller – ~30–50 µg/100 g
• Yumurta (özellikle sarısı) – ~20–45 µg/100 g
• Zenginleştirilmiş tahıllar ve ekmekler – ~100–200 µg/100 g (etikette “folic acid added” ibaresi aranmalı)
• Buğday ruşeymi ve fındık/fıstık gibi yağlı tohumlar – ~30–40 µg/100 g

İpucu:
C vitamini içeren gıdalar (örneğin limon, portakal, biber, domates) folatın aktif formda kalmasına yardımcı olur.
Bu nedenle salatalara limon eklemek veya baklagil yemeklerini sebzelerle birlikte tüketmek, folatın biyoyararlanımını destekler.

D Vitamini

Uzmanlara göre gebelikte serum 25(OH)D düzeyinin en az 30 ng/mL olması gerekir. Ancak D vitamini eksikliği dünya genelinde oldukça yaygındır. Türkiye’de gebelerin neredeyse %100’ünde, Orta Avrupa’da %69–95’inde, Güney Avrupa’da %52–85’inde, ABD’de %74’ünde ve Çin’de %63’ünde D vitamini yetersizliği görülmektedir. Bu durum, ikiz gebeliklerde daha da belirgin hale gelebilir.

D vitamini takviyesiyle ilgili öneriler ülkeler arasında farklılık göstermektedir:

• Küresel uzlaşı (2016): Gebelere 600 IU/gün önerilir.
• WHO (2020): Yalnızca eksiklik şüphesi olan kadınlarda 200 IU/gün desteğin yeterli olduğunu belirtir.
• Kanada (Alberta Health Services): Gebelere 1200 IU/gün önerilir, ancak 4000 IU/gün sınırının aşılmaması gerekir (6).

Bu farklılıklar, D vitamini desteğinin bireyselleştirilmesi gerektiğini göstermektedir. Her kadının kan düzeyi, güneş maruziyeti ve beslenme alışkanlıkları farklı olduğundan, ikiz gebelikte beslenme planı hazırlanırken D vitamini düzeyleri düzenli olarak takip edilmelidir.

Diğer Vitaminler

Yeterli ve dengeli beslenen kadınlarda, özellikle sosyoekonomik düzeyi yüksek ülkelerde, rutin multivitamin takviyesi genellikle gerekli görülmez. Ancak bazı vitaminlerin ikiz gebelikte özel önemi vardır.

• C vitamini: Kolajen sentezine katkıda bulunur. Günde 150 mg alınması erken zar yırtılması (PROM) riskini azaltabilir. Institute of Medicine (IOM) ise 12. haftadan sonra 50 mg/gün önermektedir.
• A vitamini: İkiz gebelikte gereksinimin arttığı düşünülmez. Yüksek dozlarda alındığında sinir sistemi gelişim bozukluklarına ve doğumsal anomalilere yol açabileceği için dikkatli olunmalıdır.
• E, B1, B2 ve K vitaminleri: Rutin takviye için yeterli bilimsel kanıt bulunmamaktadır.
• Multivitamin içeriği: Günlük takviyenin 1000 µg folik asit, 27 mg demir, 2.6 µg B12 ve en az 400 IU D vitamini içermesi önerilir. 
• Birden fazla multivitamin kullanılmamalı ve vitamin dozları günlük referans değerin %200’ünü aşmamalıdır (7).

Mineraller ve İkiz Gebelikte Beslenme

Demir

Demir, gebelikte artan kan hacmi ve oksijen taşınımı için temel bir mineraldir. Tekil gebelikte demir ihtiyacı gebelik boyunca ortalama 4.4 mg/gün artarken, ikiz gebeliklerde bu gereksinim 1.8 kat fazladır. Bunun nedeni, annenin kan hacmindeki artış (tekil gebeliğe göre %10–20 daha fazla), artan kırmızı kan hücresi üretimi ve iki fetüsün ihtiyacıdır.

İkiz gebeliklerde kansızlık (anemi), tekil gebeliklere göre 2–4 kat daha sık görülür ve üçüncü trimesterde kadınların %30–45’ini etkiler. Gebelikte anemi genellikle hemoglobin düzeyinin <11.0 g/dL olmasıyla tanımlanır.

Anemi; erken doğum, düşük doğum ağırlığı ve bebekte ileri yaşlarda yüksek tansiyon riskinde artış ile ilişkilidir.
Bazı araştırmalar, günde 27–54 mg elementer demir alımının ikiz gebeliklerde hemoglobin ve ferritin düzeylerini koruduğunu göstermiştir. Ancak yüksek dozlar (örneğin 68 mg/gün) mide bulantısı, kabızlık ve sindirim sorunlarını artırabilir.

Bu nedenle birçok ülke, rutin demir takviyesini yalnızca anemi tanısı konulan kadınlara önermektedir.

• İngiltere: Ferritin <30 µg/L ise takviye başlanır; anemide 100–200 mg/gün elementer demir verilir.
• Polonya: Non-anemik kadınlarda yalnızca düşük doz (≤30 mg/gün) 16. haftadan itibaren.
• Kanada: Toplam günlük ihtiyaç 30 mg; bunun 27 mg’ı multivitaminle, kalanı diyetle karşılanmalıdır.

Kısacası, ikiz gebelikte demir takviyesi bireyselleştirilmelidir. Gereksiz yüksek dozlar hipertansiyon, preeklampsi ve gestasyonel diyabet riskini artırabilir. Takviyeye başlamadan önce mutlaka kan değerlerinin (Hb, ferritin) değerlendirilmesi gerekir (8).

Demir Açısından Zengin Besinler

• Kırmızı et (özellikle dana ve kuzu eti)
• Tavuk, hindi, balık (özellikle sardalya ve hamsi)
• Yumurta (özellikle sarısı)
• Mercimek, nohut, kuru fasulye
• Kuru kayısı, üzüm, incir, hurma
• Ispanak, pazı, kara lahana, semizotu
• Tam tahıllar, yulaf, karabuğday
• C vitamini içeren gıdalar (örneğin biber, domates, limon, kivi) → bitkisel demirin emilimini artırır.

Kalsiyum

Demir kadar önemli bir diğer mineral de kalsiyumdur. Gebelikte, özellikle ikiz gebelikte artan kan hacmi, fetal kemik gelişimi ve sinir iletimi için yeterli kalsiyum alımı hayati öneme sahiptir.

Bazı çalışmalar, ikiz gebeliklerde annelerin ve bebeklerin kalsiyum düzeylerinin tekil gebeliklere kıyasla daha düşük olabileceğini göstermektedir. Bu durum, fetüslerin artan gereksinimini karşılamak için annede kemik yıkımının (rezorpsiyon) artmasıyla dengelenir. Yani bebekler ihtiyacını muhakkak alır, olan anneye olabilir.

Kanada Alberta Health Services ikiz gebeliklerde günlük 2000–2500 mg kalsiyum alımını önermektedir. Institute of Medicine (IOM) 12. haftadan sonra 250 mg takviye önermektedir. Diğer çalışmalar ise gereksinimin 3000 mg’a kadar çıkabileceğini belirtmektedir.

Tek seferde alınan kalsiyum miktarı 500 mg’ı geçmemelidir, çünkü daha yüksek dozlar emilimi azaltabilir. Ayrıca kalsiyum ile demir takviyeleri aynı anda alınmamalıdır; aralarında en az 2 saat olmalıdır.

Kalsiyum desteği özellikle genç annelerde ve kalsiyumdan fakir beslenen kadınlarda önem taşır. Araştırmalar, yeterli kalsiyum alımının gebelikte hipertansiyon riskini azaltabileceğini göstermektedir.

Kalsiyum Açısından Zengin Besinler

• Süt, yoğurt, kefir
• Peynir (özellikle beyaz peynir, kaşar)
• Badem, susam, tahin
• Brokoli, kara lahana, pazı
• Kuru incir, kuru kayısı (kuru meyvelere dikkat)
• Sardalya, hamsi (kılçığıyla tüketildiğinde)
• Zenginleştirilmiş bitkisel sütler: Üzerinde fortified yazacak, genelde TR’de çok yok (soya, badem, yulaf sütü)

Diğer Mineraller ve İkiz Gebelikte Beslenme: Magnezyum, Çinko ve İyot

İkiz gebeliklerde artan fizyolojik yük nedeniyle magnezyum, çinko ve iyot gibi minerallerin gereksinimi yükselir.
Bazı uzmanlar bu minerallerin ek takviye olarak alınmasını önerirken, bazıları dengeli bir beslenmenin yeterli olabileceğini belirtmektedir.

Gebelikte en kritik minerallerden biri iyottur.
Beyin gelişimi ve tiroid fonksiyonları için gereklidir.
Bilimsel kuruluşlar, gebelikte 150–200 µg/gün iyot takviyesini önermektedir; ancak ikiz gebeliklerde bu miktarın yeterliliği henüz netleşmemiştir.

Mineral yönünden zengin besinler:

• Magnezyum: Badem, kabak çekirdeği, tam tahıllar, ıspanak, avokado
• Çinko: Kırmızı et, yumurta, kabak çekirdeği, nohut, yulaf
• İyot: İyotlu tuz, deniz balıkları (özellikle sardalya, uskumru), süt ve yoğurt

Omega-3 Yağ Asitleri: DHA ve EPA

Omega-3 yağ asitleri, özellikle DHA (dokosahekzaenoik asit), ikiz gebelikte erken doğum ve düşük doğum ağırlığı riskini azaltmada önemli rol oynar.
Uzmanlar, gebelikte 300–500 mg DHA/EPA takviyesini önermektedir.
Erken doğum riski yüksek kadınlarda bu miktar 1000 mg/gün DHA’ya kadar artırılabilir.

Meta-analizler, omega-3 takviyesinin:

• erken preterm doğum riskini %58,
• toplam preterm doğum riskini %17 azalttığını,
• doğum ağırlığını ortalama 120 g artırdığını göstermektedir.

DHA birikimi fetüste 20. haftadan sonra başladığı için ikiz bebeklerde DHA eksikliği daha sık görülür.
Bu nedenle ikiz gebelikte beslenme planında düzenli DHA kaynağı veya takviyesi yer almalıdır.

Omega-3 yönünden zengin besinler:

• Somon, sardalya, uskumru, hamsi
• Ceviz, chia tohumu, keten tohumu
• DHA ile zenginleştirilmiş yumurtalar (üzerinde belirtilmesi gerek)

Makrobesin Dağılımı (Makrolar)

İkiz gebelikte yalnızca mikrobesinler değil, makrobesin dengesi de büyük önem taşır.
Yetersiz protein alımı, plasenta gelişimini ve bebeklerin büyümesini olumsuz etkileyebilir.

Bu nedenle enerji dağılımı şu şekilde önerilmektedir (5):

• %20 protein,
• %40 karbonhidrat,
• %40 yağ.

Protein kaynakları: yumurta, tavuk, hindi, balık, yoğurt, mercimek, nohut, kinoa
Kompleks karbonhidrat kaynakları: yulaf, karabuğday, tam buğday ekmeği, sebzeler
Sağlıklı yağ kaynakları: zeytinyağı, avokado, ceviz, badem

Bu dağılım, hem annenin enerji dengesini korur hem de bebeklerin sağlıklı gelişimini destekler.

1.Martin J.A., Hamilton B.E., Osterman M.J., Curtin S.C., Mathews T.J. Final data for 2013. Natl. Vital Stat. Rep. 2015;64:1–68.

KAYNAKLAR:

1. Roselló-Soberon M.E., Fuentes-Chaparro L., Casanueva E. Twin pregnancies: Eating for three? Maternal nutrition update. Nutr. Rev. 2005;63:295–302. doi: 10.1111/j.1753-4887.2005.tb00144.x.
2. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8953105/
3. Food and Agriculture Organization of the United Nations/World Health Organization/United Nations University (FAO/WHO/UNU) Human Energy Requirements, Report of a Joint FAO/WHO/UNU Expert Consultation, Rome. 2004. [(accessed on 17 May 2021)]. Available online: https://www.fao.org/3/y5686e/y5686e00.htm
4. Brown J.E., Carlson M. Nutrition and multifetal pregnancy. J. Am. Diet. Assoc. 2000;100:343–348. doi: 10.1016/S0002-8223(00)00105-
5. Alberta Health Services Nutrition Guideline Pregnancy: Multiples. 2018. [(accessed on 15 May 2021)]. Available online: https://www.albertahealthservices.ca/assets/info/nutrition/if-nfs-ng-pregnancy-multiples.pdf
6. Alberta Health Services Nutrition Guideline Pregnancy: Multiples. 2018. [(accessed on 15 May 2021)]. Available online: https://www.albertahealthservices.ca/assets/info/nutrition/if-nfs-ng-pregnancy-multiples.pdf
7. Zgliczynska M., Kosinska-Kaczynska K. Micronutrients in multiple pregnancies-the knowns and unknowns: A systematic review. Nutrients. 2021;13:386. doi: 10.3390/nu13020386. 

Yazan: Uzman Diyetisyen Ceren Taşdemir

Çoğul gebelikte beslenme, annenin ve bebeklerin sağlığını şekillendiren en önemli unsurlardan biridir. Bu yazı, bilimsel verilerle desteklenen, sade ve güvenilir bir yol haritası sunmak için hazırlanmıştır.